Activity không phải “một màn hình”. Nó là một bản ghi trong task của hệ thống, và hệ thống có quyền tạo, dừng hoặc giết cả tiến trình ở thời điểm bạn không kiểm soát. Vòng đời Activity là hợp đồng quy định bạn được làm gì ở mỗi thời điểm — và quan trọng hơn, không được làm gì.
Bài này bám stack tháng 11/2026: Android 16 (API 36), ComponentActivity, Compose BOM 2026.09.00, Lifecycle 2.11.0, compileSdk = 36 và targetSdk = 36. Ví dụ dùng Compose, không cần layout XML.
Mục lục
Cập nhật 2026: vòng đời khác gì tutorial cũ
- Android 16 (API 36) là bản stable. Từ 31/08/2026 (gia hạn tới 01/11/2026), app mới và bản cập nhật phải target API 36.
- Edge-to-edge là bắt buộc với app target 35+. Insets trở thành một phần của layout, không phải phần thêm sau.
- Trạng thái UI đi qua Compose:
rememberSaveablevàSavedStateHandlethay cho việc tự viếtonSaveInstanceState. - Lifecycle 2.11.0 với
collectAsStateWithLifecyclelà chuẩn;LiveDatachỉ còn ở app cũ.
Bảy callback, ba cặp đối xứng
Đừng học thuộc danh sách. Nhớ cấu trúc: ba cặp vào/ra — onCreate/onDestroy, onStart/onStop, onResume/onPause — cộng thêm onRestart cho đường quay lại từ trạng thái bị ẩn. Mỗi cặp trả lời một câu khác nhau: instance có tồn tại không, người dùng có thấy không, người dùng có tương tác được không.
| Callback | Hệ thống gọi khi | Việc đúng |
|---|---|---|
onCreate |
Tạo instance, chưa hiển thị | enableEdgeToEdge, setContent, khởi tạo DI, đọc state đã lưu |
onStart |
Sắp hiển thị với người dùng | Đăng ký observer/listener cần khi còn thấy UI |
onResume |
Có focus, nhận input | Bật camera, sensor, animation, playback |
onPause |
Mất focus, có thể vẫn thấy | Dừng thứ không được chạy khi mất focus; lưu nháp rất nhẹ |
onStop |
Không còn hiển thị | Hủy đăng ký, đóng stream/cursor, dừng tác vụ nền không cần |
onDestroy |
Instance bị hủy (có thể không được gọi) | Dọn dẹp cuối; không lưu dữ liệu quan trọng ở đây |
onRestart |
Từ Stopped quay lại, trước onStart |
Hiếm khi cần; luôn được nối tiếp bằng onStart |
Hai điểm dễ hiểu sai nhất: Started không có nghĩa là foreground duy nhất, và Paused không có nghĩa là sắp chết. Activity có thể ở Paused mà vẫn hiển thị (dialog che một phần, split-screen), và có thể ở Started trong khi một Activity khác đang Resumed.
Sơ đồ thực tế, kèm nhánh process death
+-------------------+
| ACTIVITY (new) |
+---------+---------+
| onCreate()
v
+------------------->+-------------------+
| onRestart() | STARTED |
| | onStart() |
| +---------+---------+
| | onResume()
| v
| +-------------------+
| | RESUMED |
| | (focused) |<---------+
| +---------+---------+ |
| | onPause() |
| v |
| +-------------------+ |
| | PAUSED | onResume()|
| | (visible) |----------+
| +---------+---------+
| | onStop()
| v
+--------------------+-------------------+
| STOPPED |
| (hidden) |
+---------+---------+
| onDestroy()
v
+-------------------+
| DESTROYED |
+-------------------+
Process death (không callback nào chạy):
STOPPED --> onCreate(savedInstanceState != null) --> onStart() --> onResume()
Đọc sơ đồ theo ba câu. Đường xuống từ RESUMED luôn qua onPause rồi onStop. Đường trở lại từ PAUSED dùng onResume. Đường từ STOPPED lên STARTED dùng onRestart rồi onStart. Còn process death là cạnh duy nhất không có callback: instance biến mất, Activity mới được tạo với Bundle đã lưu.
Trong từng callback: nên và không nên
onCreate
Đây là nơi duy nhất chắc chắn chạy đúng một lần cho mỗi instance. Làm ở đây: gọi enableEdgeToEdge() trước setContent, dựng cây Compose, lấy ViewModel, đọc state đã lưu. Không đọc database, gọi API hay parse JSON đồng bộ trong onCreate — nó chặn frame đầu tiên, làm cold start chậm và có thể dẫn tới ANR khi vượt ngưỡng dispatch input. Cũng đừng giữ reference tới Activity trong singleton, object hay companion; đó là memory leak sống lâu hơn cả process.
onStart và onResume
onStart là lúc UI đã hiển thị; onResume là lúc có focus. Đăng ký listener trong onStart và hủy trong onStop: cặp này đối xứng và bền hơn cặp onResume/onPause, vì onPause có thể không chạy khi cửa sổ khác chiếm focus trong multi-window. Không mở camera trong onStart — Activity bị che một phần vẫn chiếm camera của app khác; hãy để onResume. Không show dialog hay trigger animation trong onResume mà không có cờ chống lặp: mỗi lần quay lại foreground, đoạn code đó chạy lại.
onPause
Chạy trên main thread và chặn Activity kế tiếp cho tới khi xong. Vì vậy chỉ làm việc microseconds: dừng animation, tạm dừng playback, giữ nháp trong bộ nhớ. Không ghi database, không gọi network, không commit transaction ở đây. Thứ bạn ghi trong onPause không được đảm bảo hoàn tất trước khi process bị giết, và bạn cũng không được giả định đây là lần cuối Activity bị pause.
onStop và onDestroy
onStop là chỗ đúng để nhả tài nguyên nặng: hủy đăng ký broadcast, đóng Cursor, dừng stream, hủy scope không cần thiết. onDestroy là chỗ dọn dẹp cuối, nhưng đừng tin nó sẽ chạy: khi hệ thống giết process vì thiếu RAM, không có callback nào được gọi. Đừng lưu dữ liệu quan trọng trong onDestroy; hãy lưu ngay khi dữ liệu thay đổi (debounce) hoặc giao cho WorkManager.
onRestart
Hiếm khi cần override. Nó chỉ chạy khi Activity đi từ Stopped lên, không chạy khi process death tạo lại instance. Đừng đặt logic “khôi phục phiên làm việc” ở đây; đặt trong onStart hoặc trong observer lifecycle.
Configuration change: mặc định là hủy rồi tạo lại
Xoay màn hình, đổi ngôn ngữ, đổi kích thước cửa sổ đều là configuration change. Mặc định hệ thống hủy instance cũ (onPause → onStop → onDestroy) rồi tạo instance mới (onCreate → onStart → onResume). Dữ liệu trong field của Activity mất; dữ liệu trong ViewModel còn; dữ liệu trong remember mất; dữ liệu trong rememberSaveable còn.
Đừng dùng android:configChanges="orientation|screenSize" để né recreation. Cờ đó không hủy Activity mà bắt bạn tự re-layout và tự xử lý resource; với Compose, recreation đủ rẻ và an toàn hơn nhiều so với code lai. Trên Android 16, app target API 36 còn bị bỏ qua các yêu cầu ép orientation/resizability trên màn hình lớn (sw >= 600dp), nên resize sẽ xảy ra thường xuyên hơn — code phải chịu được cả recreation lẫn mọi kích thước.
Process death: kẻ giết người không gõ cửa
Khi app ở background, hệ thống có thể thu hồi process bất cứ lúc nào. Task vẫn nằm trong Recents, nhưng instance Activity đã mất. Quay lại, bạn nhận một instance mới với savedInstanceState khác null — đó là toàn bộ những gì hệ thống kịp lưu qua onSaveInstanceState trước đó.
Bundle đó đi qua Binder và có giới hạn kích thước; nhét bitmap, list lớn hay JSON dài vào sẽ gặp TransactionTooLargeException. Vì vậy chỉ lưu primitive, ID, chuỗi ngắn — không lưu nguồn sự thật.
Năm 2026 bạn không cần tự viết onSaveInstanceState. Compose có rememberSaveable cho state UI nhỏ (text đang gõ, tab đang chọn, LazyListState); ViewModel có SavedStateHandle cho state màn hình cần sống qua process death. Cả hai đều ghi vào cùng cơ chế Bundle của hệ thống, nhưng không bắt bạn quản lý key bằng tay.
// File: HomeViewModel.kt
class HomeViewModel(private val handle: SavedStateHandle) : ViewModel() {
val query = handle.getStateFlow("query", "") // sống qua process death
fun setQuery(value: String) { handle["query"] = value }
}
Một lưu ý về hành vi: state chỉ được khôi phục khi hệ thống tự giết process. Nếu người dùng vuốt app khỏi Recents hoặc force-stop, task bị xóa và state không quay lại. Đừng coi SavedStateHandle là nơi lưu dữ liệu bền vững; dữ liệu đó thuộc về Room hoặc DataStore.
Và đừng bắn Toast/Snackbar ngay sau khi restore. Sự kiện một lần (one-shot event) nằm trong state sẽ phát lại sau process death, khiến người dùng thấy thông báo cũ. Dùng Channel và receiveAsFlow cho event, StateFlow cho state.
Compose: LifecycleOwner, repeatOnLifecycle, collectAsStateWithLifecycle
ComponentActivity là một LifecycleOwner. Trong Compose, LocalLifecycleOwner.current trỏ tới owner gần nhất — Activity, hoặc một NavBackStackEntry khi dùng Navigation. Lifecycle của một composable không đồng nghĩa lifecycle của Activity: composable rời composition khi không còn ai dùng.
// File: HomeScreen.kt
@Composable
fun HomeScreen(vm: HomeViewModel) {
val state by vm.state.collectAsStateWithLifecycle()
val owner = LocalLifecycleOwner.current
// Chạy một lần mỗi khi UI vào STARTED
LifecycleEventEffect(Lifecycle.Event.ON_START) { vm.onVisible() }
// Chỉ collect khi UI còn thấy: STOPPED thì hủy, STARTED thì chạy lại
LaunchedEffect(owner) {
owner.repeatOnLifecycle(Lifecycle.State.STARTED) {
vm.events.collect { /* snackbar, điều hướng */ }
}
}
}
collectAsStateWithLifecycle() là mặc định cho StateFlow trong Compose: nó collect ở STARTED và tự dừng khi UI bị ẩn. repeatOnLifecycle làm điều tương tự cho một block suspend, và tự khởi động lại khi quay về STARTED. Đừng dùng collectAsState() trần cho flow vô hạn: nó collect cả khi Activity đã Stop, đánh thức CPU vô ích.
Nếu bạn cần nhiều event hơn hoặc phải làm việc với API cũ, dùng DisposableEffect cộng LifecycleObserver — cặp đó cho bạn kiểm soát rõ ràng việc add/remove:
val owner = LocalLifecycleOwner.current
DisposableEffect(owner) {
val observer = LifecycleEventObserver { _, event ->
if (event == Lifecycle.Event.ON_STOP) vm.flushDraft()
}
owner.lifecycle.addObserver(observer)
onDispose { owner.lifecycle.removeObserver(observer) }
}
Về scope của coroutine: lifecycleScope sống theo Activity, viewModelScope sống theo ViewModel, repeatOnLifecycle giới hạn theo trạng thái UI. GlobalScope không thuộc cả ba và sẽ giữ reference tới Activity đã chết.
Task, back stack, multi-window và predictive back
Activity nằm trong task, xếp theo back stack. Khi B che toàn bộ A, A tới onStop nhưng vẫn trong stack và không bị destroy; back chỉ pop record. finish() chủ động kết thúc, còn back để hệ thống pop.
Với launchMode="singleTop", một Intent mới không tạo instance mới mà gọi onNewIntent. Nhớ gọi setIntent(intent) trong đó, nếu không getIntent() vẫn trả Intent cũ. Chi tiết ở bài implicit vs explicit intents.
Multi-window đổi luật chơi. Ở split-screen hay freeform, hai Activity có thể cùng ở trạng thái Resumed. Hệ quả: onPause không còn là “lúc tôi mất quyền”, và không nên là nơi dừng camera/preview nếu cửa sổ vẫn hiển thị. Hãy dùng onStop (mất hiển thị) hoặc kiểm tra lifecycle.currentState trước khi nhả tài nguyên dùng chung.
Predictive back: bật android:enableOnBackInvokedCallback="true" trong manifest, xử lý back qua OnBackPressedDispatcher hoặc BackHandler trong Compose. onBackPressed() đã deprecated từ API 33 và không tham gia animation xem trước. Navigation 3 (1.2.1) hỗ trợ sẵn qua NavDisplay và rememberNavBackStack; Navigation 2 chỉ còn maintenance. Logic back stack được phân tích ở bài xử lý thay đổi trạng thái và backstack.
Edge-to-edge: insets là một phần của layout
Với app target 35+, cửa sổ đã vẽ tràn dưới status bar và navigation bar; bạn không thể tắt. Gọi enableEdgeToEdge() trong onCreate, trước setContent. Sau đó pad nội dung bằng WindowInsets thay vì đoán chiều cao thanh hệ thống.
// File: MainActivity.kt
class MainActivity : ComponentActivity() {
override fun onCreate(savedInstanceState: Bundle?) {
super.onCreate(savedInstanceState)
enableEdgeToEdge()
setContent {
AppTheme {
Scaffold(contentWindowInsets = WindowInsets.safeDrawing) { inner ->
HomeScreen(Modifier.padding(inner))
}
}
}
}
}
WindowInsets.safeDrawing gồm system bars, display cutout và IME — đúng tập bạn cần tránh. Với form có bàn phím, thêm Modifier.imePadding() để nội dung không bị che. Ba thứ không nên làm: hardcode 48.dp cho status bar, bật fitsSystemWindows lẫn lộn với Compose, và pad một lần ở root trong khi từng màn hình cần inset khác nhau.
Sáu lỗi làm hỏng vòng đời
- Giữ Activity trong singleton hoặc ViewModel. ViewModel sống qua config change, singleton sống tới khi process chết — cả hai giữ nguyên cây View và Context.
- Làm việc nặng trong
onPause. Nó chặn Activity kế tiếp và có thể không chạy xong. Chuyển sanglifecycleScopehoặc WorkManager. - Dựa vào
onDestroyđể lưu. Process death bỏ qua toàn bộ callback. Lưu ở nơi dữ liệu phát sinh. - Quên process death. State chỉ nằm trong
rememberhoặc field ViewModel sẽ mất. DùngrememberSaveablehoặcSavedStateHandle. - Coroutine scope sai.
GlobalScopehoặc scope tự tạo không bị hủy theo vòng đời, tiếp tục chạy và giữ reference. - Override
onBackPressed(). Mất predictive back và dễ lệch với dispatcher. DùngBackHandler.
Chọn công cụ lưu trạng thái
| Nhu cầu | Dùng | Vì sao |
|---|---|---|
| State UI nhỏ trong composable | rememberSaveable |
Sống qua recreation và process death |
| State màn hình và logic | ViewModel |
Sống qua recreation, không giữ Context |
| State phải sống qua process death | SavedStateHandle |
Ghi vào Bundle hệ thống, khôi phục tự động |
| Việc phải hoàn thành dù app bị giết | WorkManager | Không phụ thuộc vòng đời Activity |
Nhìn trước 2027
Android 17 (API 37) đang ở beta, chưa stable; đừng target 37 cho bản phát hành. Hướng đi rõ ràng nhất là Compose-first với Navigation 3 và predictive back, trong khi Navigation 2 chỉ nhận bản vá. Lifecycle 2.11.0 đã là KMP, nên cùng API lifecycle sẽ xuất hiện ở iOS và desktop — lý do nữa để đặt logic vào ViewModel thay vì Activity.
Checklist trước khi chốt một màn hình
- Không có I/O đồng bộ trong
onCreate; cold start dưới 1 giây với dữ liệu thật. - Mỗi tài nguyên đăng ký trong
onStartđều được hủy trongonStop. - State người dùng nhập sống qua xoay màn hình và process death (test bằng Don’t keep activities).
- Flow trong Compose collect bằng
collectAsStateWithLifecyclehoặcrepeatOnLifecycle. - Back xử lý qua dispatcher/BackHandler; manifest có
enableOnBackInvokedCallback. - UI đúng trong split-screen và với bàn phím mở (kiểm tra insets, không hardcode).
Đọc tiếp trong roadmap
Hai bài nên đọc tiếp:
- LiveData, Flow và lập trình phản ứng — nền tảng cho
StateFlowvà lifecycle-aware collection. - Lộ trình học Lập trình viên Android — toàn bộ thứ tự bài trong series.



