Giải Thích Thuật Ngữ Cốt Lõi Của Spring (Như Bạn 5 Tuổi)

Phần lớn lỗi Spring đến từ việc dùng lẫn lộn thuật ngữ: gọi mọi object là bean, coi @Autowired là dependency injection, hoặc tin @Transactional chạy được chỉ vì có annotation. Đây là glossary làm việc: mỗi mục gồm nó là gì, giải quyết gì, và chỗ hay hiểu sai. Định nghĩa bám theo Spring Framework 7.0.10 và Spring Boot 4.1.2.

Cập nhật 2026: bốn thay đổi làm cũ một số định nghĩa

  • Jakarta EE 11, namespace jakarta.*. Servlet API là jakarta.servlet; Spring 7 không còn hỗ trợ javax.annotation và javax.inject. Tutorial cũ import javax.persistence sẽ không compile.
  • JSpecify thay JSR-305. Nullability của Spring 7 dùng org.jspecify.annotations: @NullMarked cho package, @Nullable cho điểm cụ thể. javax.annotation.Nullable trong code cũ vô nghĩa với Spring.
  • Boot 4 tách jar theo công nghệ. Một tính năng có thể nằm trong module riêng; hãy đi qua starter thay vì khai báo module lẻ, trừ khi bạn thật sự cần module đó.
  • Virtual threads. spring.threads.virtual.enabled=true là lựa chọn thật trên Java 25 LTS, không còn là thí nghiệm. Nó đổi cách thread chạy, không đổi định nghĩa bean, scope hay transaction.

Các thuật ngữ thời XML — <bean>, <constructor-arg ref>, ClassPathXmlApplicationContext — vẫn đọc được trong tài liệu legacy, nhưng không phải mặc định của dự án mới.

Nền tảng: cái gì quản lý cái gì

Bốn thuật ngữ đầu nối thành một trục: nguyên tắc (IoC) → thực thể (bean) → bản mô tả (bean definition) → vật chứa (ApplicationContext).

IoC container

Nó là gì. Thành phần đọc metadata, khởi tạo object, nối phụ thuộc, gọi init/destroy, giữ chúng trong registry. Gốc là BeanFactory; bản đầy đủ là ApplicationContext. Giải quyết gì. Code không gọi new cho collaborator; lifecycle và wiring nằm một chỗ; đổi implementation không sửa consumer.

Hay bị hiểu sai. Đây không phải phép thuật: nó là registry + factory có thứ tự. Object ngoài container không có DI, AOP proxy hay @Transactional.

Bean

Nó là gì. Object do container khởi tạo, cấu hình, lắp ráp và quản lý vòng đời. Object tạo bằng new trong method là plain object, không phải bean. Giải quyết gì. Cho phép inject, proxy, callback lifecycle và scope — chỉ object do container sở hữu mới có.

Hay bị hiểu sai. Bean không đồng nghĩa “POJO có annotation”. Nguồn bean có thể là @Component, method @Bean, XML, hoặc đăng ký programmatic. Ngược lại, class có @Component ngoài package được scan thì không phải bean.

Bean definition

Nó là gì. Metadata mô tả cách tạo bean: class, factory method, constructor args, property values, scope, lazy-init, init/destroy, depends-on, autowire candidate, primary. BeanDefinition vào registry trước khi có instance. Giải quyết gì. Tách bản mô tả khỏi vật thể, cho phép merge, xếp thứ tự khởi tạo và override có kiểm soát.

Hay bị hiểu sai. Definition không phải bean, và không phải lúc nào cũng tạo đúng một instance: prototype tạo nhiều instance, definition của @Configuration tạo instance đã proxy-enhanced. Boot từ 2.1 mặc định không cho trùng tên (spring.main.allow-bean-definition-overriding=false), nên lỗi “bean already defined” là lỗi thiết kế.

ApplicationContext

Nó là gì. Subinterface của BeanFactory, thêm ApplicationEventPublisher, MessageSource, ResourceLoader, Environment, tự đăng ký các post-processor và có thể có context cha. Boot tạo một context kiểu servlet cho web app. Giải quyết gì. Một entry point cho toàn bộ hạ tầng, không chỉ DI.

Hay bị hiểu sai. Đây không phải “container của cả JVM”: nhiều context cùng tồn tại (cha/con, test). Và getBean() không phải cách lấy dependency — nó là API thoát hiểm cho legacy hoặc integration.

Dependency injection

Nó là gì. Cơ chế container cấp dependency qua constructor, setter hoặc field; resolution theo type, qualifier, @Primary, ObjectProvider. Giải quyết gì. Bỏ service locator và những lời gọi new rải rác; thay dependency trong test mà không sửa logic.

Hay bị hiểu sai. DI không đồng nghĩa @Autowired trên field. Class chỉ có một constructor thì Spring tự dùng, không cần annotation. Field injection khiến field không thể final, che circular dependency đến runtime và buộc phải dựng Spring để unit test.

Annotation: stereotype và auto-configuration

Stereotype annotation

Nó là gì. @Component và các biến thể @Service, @Repository, @Controller, @RestController, @ControllerAdvice đều là meta-annotation của @Component; component scan biến class được đánh dấu thành bean definition. Giải quyết gì. Dấu hiệu để scan; @Repository bật exception translation sang DataAccessException; @Controller đánh dấu handler MVC.

Hay bị hiểu sai. @Service và @Repository không đổi hành vi wiring so với @Component — chúng là semantic. @RestController là @Controller cộng @ResponseBody; nếu chỉ dùng @Controller mà trả object, bạn nhận view name chứ không phải JSON.

Auto-configuration

Nó là gì. Các class @AutoConfiguration liệt kê trong META-INF/spring/org.springframework.boot.autoconfigure.AutoConfiguration.imports, xử lý sau cấu hình của bạn, bảo vệ bằng @ConditionalOnClass, @ConditionalOnMissingBean, @ConditionalOnProperty, có thứ tự before/after. Giải quyết gì. Biến dependency trên classpath thành bean cấu hình sẵn, nhường khi bạn tự định nghĩa.

Hay bị hiểu sai. Auto-configuration không scan package của bạn — đó là việc của @ComponentScan trong @SpringBootApplication. Nó cũng không tạo mọi thứ: phần lớn bean có @ConditionalOnMissingBean, nên bean bạn khai báo thắng. Khi bean không xuất hiện, đọc condition report thay vì thêm annotation ngẫu nhiên.

Starter

Nó là gì. Một POM mô tả dependency, gần như không có code. Tên chính thức spring-boot-starter-*; starter bên thứ ba theo quy ước *-spring-boot-starter. Giải quyết gì. Gom bộ dependency tương thích và kéo theo auto-configuration có điều kiện.

Hay bị hiểu sai. Starter không phải một tính năng. spring-boot-starter-web không viết controller; nó mang servlet container, Spring MVC và JSON binding. Thêm starter chưa chắc có bean: điều kiện vẫn có thể không thoả vì thiếu property hoặc class.

Web và proxy

AOP và proxy

Nó là gì. Spring AOP là AOP dựa trên proxy, chạy lúc runtime, chỉ có join point là method execution trên Spring bean. Bạn khai báo @Aspect với @Around, @Before hoặc @After; proxy do hạ tầng auto-proxy tạo, dùng JDK dynamic proxy hoặc proxy class-based tuỳ cấu hình và interface của bean. Giải quyết gì. Đưa cross-cutting concern như transaction, security, cache, metric ra khỏi business code.

Hay bị hiểu sai. Proxy chỉ bắt lời gọi đi qua nó. Self-invocation trong cùng class (this.method()) không qua proxy, nên @Transactional, @Async, @Cacheable im lặng không chạy. Method private hoặc final cũng không được advise. Spring AOP không phải AspectJ đầy đủ: không weave lúc compile, không bắt field access.

DispatcherServlet

Nó là gì. Front controller của Spring MVC, một servlet duy nhất nhận request (mapping mặc định /), tra HandlerMapping, gọi HandlerAdapter, xử lý exception qua HandlerExceptionResolver, render qua ViewResolver. Giải quyết gì. Tách routing, argument binding, validation và serialization khỏi controller.

Hay bị hiểu sai. Nó không phải Tomcat. Tomcat là servlet container; DispatcherServlet là servlet Spring đăng ký vào đó. Boot 4.1 mặc định dùng Tomcat 11 với Servlet 6.1. Và DispatcherServlet không chạy trước filter — filter thuộc chain của container.

Filter và interceptor

Nó là gì. jakarta.servlet.Filter thuộc Servlet API, nằm trong chain của container, bọc request/response và chạy trước DispatcherServlet. HandlerInterceptor thuộc Spring MVC, chạy bên trong DispatcherServlet với preHandle, postHandle, afterCompletion, và có HandlerMethod. Giải quyết gì. Filter cho việc thô như encoding, CORS, đọc token, logging toàn cục; interceptor cho việc cần biết handler, session hoặc model.

Hay bị hiểu sai. Hai thứ không thay thế nhau. @ControllerAdvice bắt exception từ handler và interceptor, không bắt exception ném từ filter. Filter chạy cả với static resource; interceptor chỉ chạy khi request vào được handler mapping. Filter có thể chạy lại với async/error dispatch nếu đăng ký dispatcher type đó — OncePerRequestFilter chặn việc này.

Dữ liệu: transaction, repository, DTO

Transaction

Nó là gì. @Transactional là một aspect proxy quanh method, uỷ quyền cho PlatformTransactionManager mở, commit hoặc rollback transaction. Propagation mặc định là REQUIRED: tham gia transaction đang có, không có thì mở mới. Giải quyết gì. Biên transaction rõ ràng mà không phải viết begin/commit thủ công.

Hay bị hiểu sai. Mặc định chỉ rollback với RuntimeException và Error; checked exception vẫn commit trừ khi có rollbackFor. Self-invocation bỏ qua proxy. readOnly = true là hint cho Hibernate, không phải chốt chặn ghi. Method private hoặc final không được proxy. Đây là transaction của một database, không phải distributed transaction.

Repository

Nó là gì. Interface tầng dữ liệu. Spring Data tạo proxy implementation lúc startup cho interface bạn viết (JpaRepository, CrudRepository), rồi suy ra query từ tên method hoặc @Query. Giải quyết gì. Bỏ boilerplate CRUD và query derivation; repository là bean nên inject được như mọi bean.

Hay bị hiểu sai. Repository không phải DAO class bạn tự implement, cũng không phải entity. Việc phát hiện interface Spring Data do @EnableJpaRepositories hoặc auto-configuration lo, không nhờ @Repository; annotation này trên class mới bật exception translation. Đừng gọi repository từ controller.

DTO và entity

Nó là gì. Entity là class @Entity ánh xạ bảng, có identity do persistence context quản lý. DTO là object vận chuyển dữ liệu, record là lựa chọn tốt, không có lifecycle JPA. Giải quyết gì. Tách model database khỏi contract API; kiểm soát field nào lộ ra; đặt validation ở biên.

Hay bị hiểu sai. Serialize entity trực tiếp gây LazyInitializationException, N+1, lộ cấu trúc nội bộ và mở đường cho mass assignment khi nhận body. Entity không phải “DTO cho tiện”, và DTO không phải entity thiếu annotation.

Sáu cặp thuật ngữ Spring hay bị gộp

Scope dễ sai nhất: prototype bean inject vào singleton chỉ tạo một instance lúc inject, và instance đó bị giữ mãi. Cần instance mới mỗi lần thì inject ObjectProvider hoặc dùng @Lazy.

Cặp Khác nhau ở đâu Cách nhớ
@Component và @Bean @Component trên class, do scan tạo definition; @Bean trên method của @Configuration, do bạn viết factory. Scan và factory. Dùng @Bean cho class bên thứ ba, logic chọn implementation hoặc cần điều khiển constructor.
IoC và DI IoC là nguyên tắc trao quyền tạo và quản lý vòng đời cho container; DI là cách cấp phụ thuộc để object hoạt động. Mục tiêu và cơ chế. DI thủ công vẫn tồn tại mà không cần IoC container.
@Autowired và constructor injection @Autowired là annotation chỉ điểm inject; constructor injection là style. Một constructor duy nhất không cần annotation. Annotation và style. Field injection không phải bản ngắn của constructor injection.
AOP proxy và Java dynamic proxy JDK proxy chỉ làm việc với interface, một InvocationHandler, không có advisor chain. Spring AOP thêm pointcut, advisor và có thể proxy class. JDK proxy là building block; Spring AOP là policy. Cả hai đều không bắt self-invocation.
Spring Framework và Spring Boot Framework là container, MVC, AOP, transaction; Boot là lớp opinion: starter, auto-configuration, server nhúng, config binding, Actuator. Engine và runtime đóng gói. Boot không thay Framework, Boot phụ thuộc Framework 7.
Bean scope và HTTP scope Singleton và prototype quyết định số instance trong container; request, session, application gắn vòng đời HTTP và thường cần scoped proxy. Container life và request life. “HTTP scope” không phải thuật ngữ chính thức; annotation là @RequestScope, @SessionScope, @ApplicationScope.

Ví dụ tối thiểu: các thuật ngữ gặp nhau

Ví dụ dưới đây là lát cắt app bán hàng trên Boot 4.1, đủ để thấy stereotype, constructor injection, @ConfigurationProperties, repository, transaction và DispatcherServlet nối với nhau.

# File: src/main/resources/application.yml
shop:
  order:
    currency: VND
    max-items: 20
// File: src/main/java/vn/evotek/shop/ShopApplication.java
@SpringBootApplication
@ConfigurationPropertiesScan
public class ShopApplication {
    public static void main(String[] args) {
        SpringApplication.run(ShopApplication.class, args);
    }
}

// File: .../order/OrderProperties.java
@ConfigurationProperties(prefix = "shop.order")
public record OrderProperties(String currency, int maxItems) {}

// File: .../order/OrderRepository.java
public interface OrderRepository extends JpaRepository<Order, Long> {
    List<Order> findTop10ByOrderByCreatedAtDesc();
}

// File: .../order/OrderService.java
@Service
public class OrderService {
    private final OrderRepository repository;
    private final OrderProperties properties;

    public OrderService(OrderRepository repository, OrderProperties properties) {
        this.repository = repository;
        this.properties = properties;
    }

    @Transactional(readOnly = true)
    public List<Order> recent() {
        return repository.findTop10ByOrderByCreatedAtDesc();
    }
}

// File: .../order/OrderController.java
@RestController
@RequestMapping("/api/orders")
public class OrderController {
    private final OrderService service;

    public OrderController(OrderService service) {
        this.service = service;
    }

    @GetMapping
    public List<OrderDto> recent() {
        return service.recent().stream().map(OrderDto::from).toList();
    }
}

Trong ví dụ, @SpringBootApplication mang @ComponentScan và @EnableAutoConfiguration, nên OrderService và OrderController thành bean, còn OrderRepository được Spring Data sinh proxy. @ConfigurationProperties biến YAML thành bean; constructor injection nối bốn bean; @Transactional và @GetMapping chạy nhờ proxy và DispatcherServlet. Không có new OrderService(...) nào.

Sleuth và Hystrix không phải thuật ngữ Spring core

Tài liệu 2018–2021 hay xếp Spring Cloud Sleuth và Hystrix vào “core concepts”. Cả hai không thuộc Spring Framework. Sleuth đã archive, dòng cuối 3.1, không hỗ trợ Boot 3+; thay bằng Micrometer Tracing 1.7.x. Hystrix chết từ 2018 với bản cuối 1.5.18; thay bằng Resilience4j 2.4.0 qua Spring Cloud Circuit Breaker 5.0.3. Đừng đưa chúng vào glossary 2026.

Checklist trước khi đọc bài tiếp theo

  • Mọi stereotype nằm dưới package của @SpringBootApplication, nếu không dùng scanBasePackages.
  • Đổi field injection sang constructor injection, field final.
  • Với mỗi @Transactional, xác định biên và exception cần rollback.
  • Auto-configuration không tạo bean: đọc condition report trước khi thêm annotation.
  • Không trả entity từ controller; tạo DTO record và map tường minh.
  • Bean có trạng thái mutable không nên là singleton dùng chung.

Đọc tiếp trong series: Tại sao chọn Spring, Dependency Injection, IoC trong thực tế và Spring annotations.