Android Developer Roadmap: Xây dựng Giao diện người dùng với các View cơ bản – TextView, EditText, Button, ImageView, và Hơn thế nữa

Niềm tin phổ biến năm 2026: “Views đã chết, Compose thay thế hết”. Sai ở chỗ thời gian. Compose là mặc định cho màn hình mới, nhưng app nhận bàn giao từ 2019 đến nay vẫn chạy trên XML Views, app widget trên launcher vẫn dùng RemoteViews, và bàn phím, launcher, camera vẫn cần custom View vẽ trực tiếp.

Bài này là bản tham chiếu cho nhóm View cơ bản — TextView, EditText/TextInputLayout, Button/MaterialButton, ImageView, cùng CheckBox/Switch, ProgressBar, Spinner, ScrollView — kèm cách chúng dịch sang Compose. Bạn cần cả hai: cùng một sprint có thể phải sửa màn hình cũ và viết màn hình mới.

Cập nhật 2026: bối cảnh bạn phải nắm

  • Android 16 (API 36) là bản stable. App mới và bản cập nhật phải target API 36 từ 2026-08-31 (gia hạn tới 2026-11-01). Đặt compileSdk = 36, targetSdk = 36.
  • Material 3 là mặc định: Theme.Material3.DayNight trong XML, Material 3 1.4.0 stable phía Compose (qua BOM 2026.09.00).
  • Views vẫn được AndroidX hỗ trợ đầy đủ. Không có deprecation cho TextView, EditText hay ImageView; chúng chỉ không còn là nơi Google đặt tính năng mới.
  • Edge-to-edge bị ép với app target API 35+, nên insets xử lý trong code View, không phải chỉnh theme.

Các View cơ bản trong một mô hình

Một View là hình chữ nhật được hệ thống đo (onMeasure), đặt vị trí (onLayout) và vẽ (onDraw). TextView vẽ chữ, ImageView vẽ bitmap, Button vẽ nền rồi vẽ chữ. Đó là lý do hành vi của Views vẫn đoán được: mọi thứ là cây View do ViewGroup sắp xếp.

File XML trong res/layout chỉ là bản mô tả: LayoutInflater đọc XML, tạo từng instance View, gắn ID rồi gắn vào cây. Hiểu bước này giải thích hai lỗi hay gặp: inflate sai context làm mất theme, và inflate lặp lại làm chậm khởi động.

android:id là thứ duy nhất cho phép code trỏ tới View, nên đặt ID cho mọi View bạn sẽ đọc hoặc ghi. layout_width/layout_height nhận match_parent, wrap_content hoặc số dp; chữ dùng sp để tôn trọng cỡ font người dùng chỉnh trong Settings. gone khác invisible ở chỗ không chiếm chỗ trong layout. padding là đệm bên trong, layout_margin là khoảng cách ra ngoài; với RTL, dùng paddingStart/paddingEnd thay cho left/right.

Cách sắp xếp các View nằm ở bài Frame, Linear, Relative và Constraint.

Style, theme và màu: đừng hard-code

Theme là bộ giá trị mặc định toàn app; style là bộ thuộc tính áp cho một View hoặc một nhóm. Đặt android:textColor="#333333" là chọn màu cho đúng một chế độ sáng/tối — và sai ngay khi bật dark theme. Thay vào đó, tham chiếu role màu Material 3: ?attr/colorOnSurface, ?attr/colorPrimary, ?attr/colorSurfaceContainer.

Với chữ, dùng android:textAppearance="?attr/textAppearanceBodyMedium" thay cho việc tự đặt textSize cộng textStyle. Nhóm textAppearance* đã mã hóa thang chữ Material 3, nên màn hình khớp phần còn lại của app.

<TextView
    android:id="@+id/title"
    android:layout_width="match_parent"
    android:layout_height="wrap_content"
    android:text="@string/screen_title"
    android:textAppearance="?attr/textAppearanceHeadlineSmall"
    android:textColor="?attr/colorOnSurface"
    android:accessibilityHeading="true" />

TextView, EditText, Button, ImageView

TextView

android:text phải là string resource. Chuỗi có tham số thì dùng getString(R.string.greeting, name); nếu chuỗi chứa % mà không muốn format, khai báo formatted="false" trong strings.xml. Với tiêu đề một dòng, đặt maxLines và ellipsize="end" thay vì cắt chuỗi trong code.

EditText và TextInputLayout

EditText trần vẫn chạy, nhưng trong app Material 3 bạn nên dùng TextInputLayout bọc TextInputEditText. Layout này cung cấp label nổi, helper text, error, counter và icon cuối; nếu tự làm, bạn phải xử lý animation, RTL và accessibility.

<com.google.android.material.textfield.TextInputLayout
    android:id="@+id/emailLayout"
    android:layout_width="match_parent"
    android:layout_height="wrap_content"
    android:hint="@string/label_email"
    app:endIconMode="clear_text"
    app:helperText="@string/helper_email">

    <com.google.android.material.textfield.TextInputEditText
        android:id="@+id/emailInput"
        android:layout_width="match_parent"
        android:layout_height="wrap_content"
        android:autofillHints="emailAddress"
        android:imeOptions="actionDone"
        android:inputType="textEmailAddress|textNoSuggestions" />
</com.google.android.material.textfield.TextInputLayout>

Hai điều kiện để khối trên hoạt động: khai báo namespace app ở root layout, và TextInputEditText phải là con trực tiếp của TextInputLayout. Đặt sai cấp thì hint, error và icon không hiển thị đúng.

inputType quyết định bàn phím và bộ lọc ký tự. Các tổ hợp hữu ích: textEmailAddress, textPassword, number, numberDecimal, phone, textPersonName|textCapWords. Thêm android:autofillHints để hệ thống điền đúng trường. IME là bàn phím: imeOptions đặt nút Enter thành actionNext, actionDone hay actionSearch, và bắt sự kiện bằng setOnEditorActionListener.

Đọc giá trị bằng binding.emailInput.text?.toString().orEmpty(), đừng dùng !!. text là Editable?, và ép kiểu không null chỉ chuyển crash đi chỗ khác. Bàn phím che form thì xử lý insets IME, đừng tin vào adjustResize.

Button và MaterialButton

Button trong theme Material 3 đã được inflate thành MaterialButton. Dùng đúng style thay vì tự tô nền: Widget.Material3.Button cho hành động chính, Widget.Material3.Button.OutlinedButton cho hành động phụ, Widget.Material3.Button.TextButton cho hành động nhẹ. Một màn hình chỉ nên có một nút filled primary.

Không dùng android:onClick: nó trói layout vào tên method trong Activity và không kiểm tra được khi refactor. Đặt listener trong code.

ImageView và ảnh từ mạng

android:src chỉ nhận drawable local. Ảnh từ URL cần thư viện tải ảnh: Coil hoặc Glide, chọn một. Đừng pin version trong tài liệu nội bộ: để resolver chọn bản tương thích Kotlin, và đọc release note trước khi nâng major vì package có thể đổi.

// Coil: extension load() trên ImageView
binding.avatar.load(url) {
    placeholder(R.drawable.ic_avatar_placeholder)
    error(R.drawable.ic_avatar_error)
    crossfade(true)
}

scaleType quyết định ảnh bị cắt hay bị méo: centerCrop cho avatar, fitCenter khi cần thấy toàn bộ ảnh, centerInside khi không muốn phóng to. fitXY làm méo ảnh và gần như luôn là lỗi thiết kế.

CheckBox, Switch, ProgressBar, Spinner, ScrollView

CheckBox cho nhiều lựa chọn độc lập; MaterialCheckBox giữ đúng màu theme. Switch (hoặc MaterialSwitch) cho bật/tắt có hiệu lực ngay; đừng dùng nó cho hành động cần xác nhận, người dùng sẽ tưởng thay đổi đã áp dụng.

ProgressBar có hai chế độ: xác định (indeterminate="false" cộng max và progress) và không xác định. Progress quay vô hạn chỉ nên xuất hiện khi bạn không biết còn bao lâu. Thanh ngang dùng style ?android:attr/progressBarStyleHorizontal.

Spinner vẫn tồn tại nhưng không còn là lựa chọn đầu tiên. Material 3 khuyến nghị exposed dropdown: TextInputLayout với style Widget.Material3.TextInputLayout.OutlinedBox.ExposedDropdownMenu và MaterialAutoCompleteTextView bên trong, nạp dữ liệu bằng setSimpleItems. Nó có label, error và cùng hình thức với ô nhập khác.

ScrollView chỉ chứa được một con trực tiếp, thường là một LinearLayout. Đặt android:fillViewport="true" nếu nội dung ngắn hơn màn hình mà vẫn muốn con giãn đầy. Khi bên trong có danh sách cuộn được, dùng NestedScrollView; lồng RecyclerView trong ScrollView thường gây cuộn giật và hiệu năng tệ.

ViewBinding thay cho findViewById

findViewById vẫn biên dịch được, nhưng trả về View?, kiểm tra kiểu ở runtime và không ai báo lỗi khi bạn đổi ID trong XML. ViewBinding sinh một lớp cho từng layout, có property typed và null-safe cho mọi View có ID.

// File: app/build.gradle.kts
android {
    buildFeatures { viewBinding = true }
}

// File: ui/ProfileFragment.kt
private var _binding: FragmentProfileBinding? = null
private val binding get() = _binding!!

override fun onCreateView(i: LayoutInflater, c: ViewGroup?, s: Bundle?): View {
    _binding = FragmentProfileBinding.inflate(i, c, false)
    return binding.root
}

override fun onDestroyView() {
    _binding = null
    super.onDestroyView()
}

Fragment sống lâu hơn View của nó; giữ binding sau onDestroyView là giữ cả cây View trong bộ nhớ.

Accessibility: ba thứ kiểm tra trước khi ship

contentDescription mô tả ảnh mang thông tin; ảnh chỉ trang trí thì đặt contentDescription="@null" và importantForAccessibility="no". ImageButton không có chữ, thiếu mô tả là nút câm với TalkBack.

Touch target tối thiểu 48x48dp. Icon 24dp vẽ đẹp nhưng vùng chạm phải lớn hơn: bọc trong FrameLayout 48dp hoặc đặt minWidth/minHeight.

Label phải gắn với ô nhập. TextInputLayout làm việc này sẵn; với layout tự dựng, dùng android:labelFor trên TextView để TalkBack đọc “Email, chỉnh sửa văn bản”. Đừng dùng hint thay label: hint biến mất khi gõ.

Edge-to-edge, insets và dark theme

Với app target API 36, nội dung vẽ tràn dưới status bar và navigation bar. Cách đúng là gọi enableEdgeToEdge() trong onCreate rồi tự padding theo insets, không phải bật fitsSystemWindows rồi hy vọng. Cơ chế opt-out cũ đã bị deprecate ở Android 16.

enableEdgeToEdge()
ViewCompat.setOnApplyWindowInsetsListener(binding.root) { view, insets ->
    val bars = insets.getInsets(
        WindowInsetsCompat.Type.systemBars() or WindowInsetsCompat.Type.ime()
    )
    view.setPadding(bars.left, bars.top, bars.right, bars.bottom)
    insets
}

Padding cả bốn cạnh ở root là cách nhanh nhất để hết bị che; với app bar trong suốt hoặc ảnh tràn viền, chia insets cho từng vùng thay vì padding một cục.

Dark theme không phải “đảo màu”. Đặt Theme.Material3.DayNight, khai báo màu ở res/values/colors.xml và bản tối ở res/values-night/colors.xml, dùng role màu thay vì hex. Trên Android 12+, dynamic color lấy bảng màu từ wallpaper; nếu bật, kiểm tra contrast của text trên surface ở cả hai chế độ.

Bảng đối chiếu sang Jetpack Compose

Đây là bảng dùng khi chuyển màn hình cũ sang Compose từng phần, không phải khi viết lại cả app.

View (XML) Compose Lưu ý
TextView Text style = MaterialTheme.typography.bodyMedium
EditText/TextInputLayout OutlinedTextField label là lambda, supportingText cho helper/error
Button Button enabled, contentPadding thay style XML
ImageView Image/AsyncImage contentScale = ContentScale.Crop
CheckBox/Switch Checkbox/Switch state qua checked + onCheckedChange
ProgressBar CircularProgressIndicator progress là lambda, không phải tham số cố định
Spinner ExposedDropdownMenuBox kèm menuAnchor() trên ô nhập
ScrollView Column + verticalScroll cuộn cả cột, không cuộn từng item

Một form Compose tương ứng, dùng BOM 2026.09.00 và Material 3 1.4.0:

// File: ui/ProfileScreen.kt
@Composable
fun ProfileScreen(avatarUrl: String?) {
    var name by rememberSaveable { mutableStateOf("") }
    var notify by rememberSaveable { mutableStateOf(false) }
    var sending by remember { mutableStateOf(false) }

    Column(
        Modifier.fillMaxSize().verticalScroll(rememberScrollState()).padding(16.dp),
        verticalArrangement = Arrangement.spacedBy(12.dp)
    ) {
        AsyncImage( // Coil; package đổi theo major version
            model = avatarUrl,
            contentDescription = stringResource(R.string.avatar_desc),
            contentScale = ContentScale.Crop,
            modifier = Modifier.size(96.dp).clip(CircleShape)
        )
        OutlinedTextField(
            value = name,
            onValueChange = { name = it },
            label = { Text(stringResource(R.string.label_name)) },
            singleLine = true
        )
        Switch(
            checked = notify,
            onCheckedChange = { notify = it },
            modifier = Modifier.minimumInteractiveComponentSize()
        )
        Button(onClick = { sending = true }, enabled = !sending && name.isNotBlank()) {
            if (sending) CircularProgressIndicator(Modifier.size(20.dp))
            else Text(stringResource(R.string.action_send))
        }
    }
}

Hai điểm dễ sai khi chuyển: rememberSaveable cho text người dùng gõ, remember đủ cho trạng thái tạm như sending; và verticalScroll trên Column không tương thích với LazyColumn lồng bên trong — danh sách dài phải là LazyColumn ở ngoài cùng.

Khi nào vẫn nên dùng View

Màn hình legacy. Chuyển một màn hình sang Compose có chi phí và rủi ro; chuyển cả app chỉ để “hiện đại” thường không có ROI. Sửa màn hình cũ bằng View là đúng khi app còn doanh thu.

Custom View. Biểu đồ, thước đo, canvas vẽ: View với onDraw, onMeasure và onSaveInstanceState cho bạn toàn quyền điều khiển. Custom View đã ổn định thì viết lại chỉ đổi rủi ro lấy cảm giác mới.

App widget. Widget trên launcher chạy RemoteViews, và RemoteViews chỉ hỗ trợ một tập View giới hạn: TextView, ImageView, Button, ProgressBar, ListView, GridView, StackView — không có Compose, không có RecyclerView. Đó là lý do nhóm View cơ bản vẫn bắt buộc.

App rất nhỏ. Một công cụ nội bộ ba màn hình hay prototype hai ngày: Views cộng ViewBinding ít dependency, build nhanh, ít khái niệm mới. Compose đáng giá khi app nhiều màn hình, nhiều state và vòng đời dài.

Pitfalls: lỗi người mới làm thật

Hard-code text và màu. android:text="Xin chào" không dịch được và fail lint HardcodedText; màu hex hỏng ngay khi bật dark theme. Dùng strings.xml, colors.xml và role màu Material.

Đặt chữ trong code thay vì resource. binding.title.text = "Chi tiết đơn hàng" là cùng lỗi đó. Dùng getString(R.string...), Compose dùng stringResource(...); chuỗi có số lượng thì dùng plurals.

Không có label cho ô nhập. Hint biến mất khi gõ, TalkBack đọc một ô trống không ngữ cảnh. TextInputLayout với android:hint là label thật; layout tự dựng thì gắn labelFor.

Vùng chạm quá nhỏ. Icon 24dp không padding hoặc nút text cao 32dp. Tối thiểu 48x48dp; clickable trên parent không mở rộng vùng chạm của con nếu con chặn sự kiện.

Mất state của EditText. EditText tự lưu text khi có ID và Activity được recreate, nhưng setText(default) trong onCreate ghi đè giá trị đã khôi phục. Giữ state trong ViewModel; Compose dùng rememberSaveable.

findViewById trong code mới. ViewBinding bắt lỗi ID lúc biên dịch và bỏ được lớp View?. Nếu vẫn dùng findViewById, bật ViewBinding trước khi thêm tính năng.

Nhìn tới 2027

Android 17 (API 37) đang ở beta, chưa phải bản stable — đừng target 37 cho production. Material 3 Expressive mới ở bản rc, chưa dùng cho app thật. Views không biến mất trong 2027: widget, custom View và app cũ vẫn cần chúng. Kỹ năng đúng là đọc được cả hai và biết khi nào không nên chuyển.

Checklist trước khi merge

  • Không còn chuỗi hay màu hard-code; mọi text qua strings.xml, mọi màu qua role Material.
  • viewBinding = true, không còn findViewById trong code mới; Fragment xử lý _binding = null.
  • Mọi ảnh có contentDescription hoặc bị đánh dấu decorative; mọi ô nhập có label.
  • Vùng chạm tối thiểu 48dp; kiểm tra bằng TalkBack một lượt.
  • Chạy app ở dark theme và kiểm tra insets trên máy dùng gesture navigation.
  • compileSdk/targetSdk = 36; build không còn cảnh báo edge-to-edge.

Bài tiếp theo đi vào cách sắp xếp và tương tác: Fragments, Dialogs, Bottom Sheets và Drawers. Xem lại lộ trình Android tổng thể để đặt các View này đúng chỗ.